2025 was voor Spaarnesant geen gewoon jaar. Het was een jaar waarin we met drie scholen bewust een stap naar voren hebben gezet. Op De Molenwiek (directeur Irene en adjunct-directeur Jikke), De Peppelaer (directeur Dagmar) en De Argonauten (directeur Peggy) kregen ouders de keuze om hun kind wel of niet de doorstroomtoets te laten maken. Dat besluit kwam niet uit de lucht vallen. Al langer leeft bij ons de overtuiging dat één toetsmoment met een beperkte toets geen recht doet aan de ontwikkeling van een kind. Ook het feit dat de toets gebruikt wordt voor het selecteren van kinderen en dat het middel daarvoor niet deugdelijk is, is inmiddels wetenschappelijk meermaals bewezen.
De reactie van het systeem was stevig. Onder druk van mogelijke stevige financiële consequenties zijn de toetsen uiteindelijk alsnog afgenomen. De juridische procedures lopen nog. Tegelijkertijd heeft deze stap ook iets in beweging gezet. Inmiddels zijn de bestuurders van Spaarnesant met OCW, de Inspectie, de PO-Raad vanuit Leve het Onderwijs! in gesprek over een pilot die recht doet aan een bredere kijk op kwaliteit.
Wat het vroeg van de scholen
De keuze had impact. Vooral op de schoolleiders en de leerkrachten van groep 8. Er moest in korte tijd veel worden geschakeld. Gesprekken met inspectie, politiek en ouders volgden elkaar snel op. Documenten moesten worden aangeleverd en er moest voortdurend worden afgestemd. Zoals Jikke, Irene en Dagmar terugblikken: “Wat het ons het meest heeft gekost, is tijd en energie die normaal gesproken naar onderwijs gaat. In heel korte tijd moesten we veel schakelen, onder grote druk van inspectie en politiek.”
Juist op momenten dat je er wilt zijn voor kinderen en collega’s, vraagt zo’n proces iets anders van je. Ook voor Peggy was dat herkenbaar: “De dag dat de inspectie op de stoep stond was een bijzondere dag. Het ging ineens over vragen als: mag je een eigen mening hebben? Toen kwam ook het papieren geweld. Daar sta je als school bijna machteloos tegenover.”
En misschien wel het meest indringende moment: “Het moment dat ik de kinderen moest vertellen dat ze toch de toets moesten maken, is één van de lastigste momenten in mijn loopbaan geweest.”
Wat het opleverde
Tegelijkertijd bracht het ook veel. Allereerst bevestiging van waar we voor staan. Het gesprek over de doorstroomtoets dwong scholen om opnieuw scherp te formuleren wat goed onderwijs is en hoe je naar ontwikkeling kijkt. Zoals Jikke en Irene het verwoorden: “We moeten kijken naar het hele kind, naar leerdoelen, ontwikkeling en groei, in plaats van kinderen langs één meetlat te leggen.”
Daarnaast ontstond er iets anders: verbondenheid. Binnen teams, maar ook met ouders. Veel ouders bleken het vertrouwen te hebben om deze stap samen met de school te zetten. Dat was vooraf niet vanzelfsprekend. “We hadden niet verwacht dat zoveel ouders achter ons zouden staan. Dat vertrouwen heeft ons echt geraakt”, aldus Dagmar. Ook Peggy merkte dat: “Je voelde bij veel ouders een soort trots. En ook bij het team. De energie kwam echt uit de groep.”
En die verbondenheid bleef niet beperkt tot de eigen scholen. Vanuit het hele land kwamen reacties: “De steunbetuigingen via post, mail en LinkedIn waren overduidelijk. Dat gaf een gevoel van saamhorigheid, ook met mensen die we niet kenden.” We zien dat er steeds meer beweging in de sector ontstaat en dat ook de politiek zich heeft geroerd door onder andere het aannemen van moties over de doorstroomtoets.
